Biyolojik Saat Nedir ?

Biyolojik Saat Nedir ?

Biyolojik Saat Nedir ? Sirkadiyen Ritim Nedir ? Sabahları sizi uyandıran tek şey alarmınız mı? Ya da akşam uykunuzun gelmesinin tek sebebi günün yorgunluğumu? Bu soruların cevabının ‘evet’ olduğunu düşünüyorsanız, yanılıyorsunuz demektir.

İş veya okul hayatımıza başlarken kurulan alarmlardan bir süre sonra genellikle aynı saatte hatta alarma yakın saatlerde kalkarız ve akşam uykumuz yine aynı saatlerde gelir. Kısaca, bedenimizin doğal zamanlayıcısı ‘ biyolojik saat’ bize ne kadar uyuyup uyumayacağımızı söyler.

Biyolojik Saat Nedir ?

İnsanda yaşamsal unsurların hepsi gece-gündüz döngüsünün etkisiyle değişir. Hayvanlar, bitkiler gibi insanların da davranışlarını ayarlaması bu döngüye bağlıdır. Bütün organizmaların biyolojik ritimleri, çevresel zorluklardan ve değişimlerden etkilenir. 24 saatlik tam bir döngüye sahip olan bu biyolojik ritime “biyolojik saat” (sirkadiyen) denir.

Sirkadiyen, circa(yaklaşık) ve dies(gün) anlamında Latin sözcüklerin birleşiminden oluşur.  Sirkadiyen ritimler, organizmanın yaklaşık bir günlük fizyolojik ve biyolojik süreçlerindeki değişimleri düzenleyen biyolojik saatlerdir. İnsanda uyku-uyanıklık döngüsü, metabolizma, beden sıcaklığı ve kalp hızı sirkadiyen ritimlere örnek verilebilir.

Her günde bir vücudumuz kimyasal ve metabolik bir döngü geçirir. Yani her sabah güneşin doğuşu ile biyolojik saatlerimiz tekrar kurulur. Günün ilk ışıkları ile uyanmanız, akşam uyumanızı sağlayan şey biyolojik saatinizdir.

Sirkadiyen Ritim Nedir ? Sirkadiyen Ritim Rahatsızlıkları 

Dünyanın kendi çevresinde dönüşü ile ortaya çıkan dünya saati ile vücudumuzun kendi döngüsünü oluşturan biyolojik saat uyumlu olmalıdır. Bu uyumda oluşan problemler hastalıklara sebep olmaktadır.

Familial advanced sleep-phase syndrome (FASPS)

Genetikseldir. Kısa saat periyodu yani erken uyku ve erken uyanma. Biyolojik saat hızlı çalışır. Bu kişiler, biyolojik saati düzenli çalışan insanlara göre 4 saat kadar daha erken kalkarlar.

Delayed sleep-phase syndrome (DSPS)

Geç uyku ve uyanma zorlukları. Genç bireylerde daha fazla görülen bir rahatsızlıktır. Melatonin üretimindeki gecikmeden kaynaklı olabilir.

Vücudumuz için biyolojik saat çok önemlidir. Beden ve ruh sağlığı için bedenimizdeki olayların bir ritme uyumlu olması gerekir. Gün ışığından faydalanmak için kurulmuş olan uyku-uyanıklık saatimizin iyi çalışmadığını düşünürsek. Gece uyanıyoruz ve sabaha kadar uyuyamıyoruz.

Böyle bir durumda, bedenimiz tüm gece dinlenmemiş olacak ve yeni güne yorgun başlayacak. Böylece günlük işlerimiz fazlasıyla aksamış olacak. Tam aksini yani günün ortasında uykumuzun geldiğini düşünelim. İşimizi yaparken veya araba kullanırken uyuyakalabiliriz. Uyku-uyanıklık saatimizi düzenleyen sistem günlük yaşamın sürmesini büyük ölçüde etkiler. Yapılan çalışmalar, uzun yolda gerçekleşen trafik kazalarının çoğunlukla geceleri, yani uykuya geçiş zamanımızda olduğunu gösteriyor.

Biyolojik Saat Nedir ?

Peki Bunu Önlemek İçin Ne Yapabiliriz?

Sirkadiyen Ritim Nedir Sorusundan Sonra ; Öncelikle vücudumuzu dinlemeyi öğrenmeli ve bu doğal ritimlerle savaşmak yerine onlarla birlikte çalışmalıyız. Örneğin yaptığımız bazı aktiviteleri günün belirli zamanlarında yaparak zamanımızı daha etkili kullanabiliriz.

Biyolojik saat isteğiniz doğrultusunda değiştirilebilir. İşi sebebiyle geceleri çalışmak zorunda kalan bireylerde bu saat ters işleyebilir. Uzun yolculuk yapan bireylerde bu saat değişebiliyor. İlk zamanlarda geceyle gündüz karışabilir. Fakat kısa süre sonra beden bu yeni duruma uyum sağlıyor.

Biyolojik Saatin Beslenme Üzerindeki Etkileri:

Bedenimizin besin ihtiyacı sadece basit bir kalori hesabına dayanmaz. Harcanan kalori miktarı ve bedenin ihtiyaçlarının yanı sıra, beslenme alışkanlıklarımızı belirleyen önemli bir unsur daha vardır. Biyolojik saat, bize ne zaman besin alımı yapacağımızı söylüyor. Uyku sırasında açlık hissetmemenin en önemli nedeni biyolojik saatin öğünleri düzenlemesidir.

Akşam yemeğinde fazla kaçırsak bile sabah tekrar acıkma hissi olur ve bir şeyler yemek isteriz. Öğlen genellikle hep aynı saatte acıkırız. Yeme düzenini sağlayan bu biyolojik saat yalnızca bir rastlantı değildir. Hangi saatte ne yediğimiz sağlığımız için çok önemlidir. Günlük kalori ihtiyacımızın öğünlere ve belirli bir saat aralığına göre düzenli bir şekilde dağılması gerekir.

Araştırmalar sabahları alınan enerjinin gün içinde daha fazla kullanıldığını, öğleden sonra alınan enerjinin ise depolandığını gösteriyor. Biyolojik saatimiz bedenin tüm bu ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak yemek saatlerimizin belirlenmesinde bedenimize yardım ediyor.

Melatonin Nedir?

Melatonin hormonu, beynin alt merkezlerinde bulunan epifiz bezindeki pineolasit hücrelerde üretilir. Bu hücreler ışığa duyarlıdır. Melatonin hormonun üretimi gece başlar ve sabaha karşı durur. Melatonin salgılanması genellikle akşam 21.00-22.00 arası başlar. Melatonin düzeyi 02.00-04.00 arasında en yüksek seviyesine ulaşır ve 07.00-09.00 arası sona erer. Gece ne kadar uzarsa, melatonin salgılanması da o kadar artar ve uzun sürer.

Melatonin hormonunun temel görevi bedenin biyolojik saatini korumaktır. Melatonin yorgunluk ve isteksizlik gibi durumlara da yol açabilir. Yapılan çalışmalar, sonbahar ve kış aylarında, havanın erken kararmasına ve gecenin uzamasına bağlı melatonin salgısındaki artışın, bu mevsimlerde görülen depresyon sıklığı ile ilgili olduğu düşünülüyor.

Aynı zamanda yaşlanmayı geciktirici etkisi olduğu da söyleniyor. Yapılan çalışmalar, melatoninin fazla salgılanmasının kanser üzerinde iyi bir etkisi olduğunu göstermiştir. Melatonin hormonunun düzenli salgılanabilmesi için karanlıkta uyumak gerekir.

Sirkadiyen Ritim Nedir

Yaşam Ritmi

Biyolojik saat, insan bedenindeki birçok olayın ritmini belirler.

Günlük döngü;

  • 24.00 Gece yarısı. Uykunun ilk evresi başlar.
  • 01.00 Beden kendini uykuya programlar. Dikkat azaldığından bu saatte hata yapma olasılığı artar ve iş ve trafik kazaları olabilir.
  • 02.00 Derin uyku. Melatonin en yüksek seviyede. Beden soğuğa karşı fazla duyarlı olur. Görme duyusu ve refleksler zayıflar.
  • 03.00 Melatonin salgılanması azalır. Kişide kararsızlık ve melankolik hisleri artış gösterir. Bu nedenle intihar vakaları bu saatte fazla görülebilir.
  • 04.30 Beden sıcaklığının en düşük olduğu saat.
  • 05.00 Erkeklik hormonu salgılanır. Stres hormonları artmaya başlar ve kaybolan enerji geri gelir.
  • 06.00 Kortizon salgılanması artar, beden uyanmaya başlar ve metabolizma hızlanarak enerji ve proteinleri hazırlamaya başlar.
  • 06.45 Kan basıncında ani yükselme.
  • 07.00 Henüz beden yeterli güç toplayamadığı için bu saatte yapılan spor, sistemler için gereksiz yük oluyor. Sindirim sistemi çalışmaya başlar. Güne iyi başlamak için kahvaltı şart!
  • 07.45 Melatonin salgılanması durur.
  • 08.00 Nikotinin sağlığa en fazla zarar verdiği saat. Sabah içilen sigara, diğer zamanlardan çok daha fazla damar tıkanıklığına yol açıyor.
  • 08.30 Bağırsak hareketleri başlıyor.
  • 09.00 Bedenin kuvveti artmaya başlıyor.
  • 10.00 Yüksek enerji, verimlik üst seviyede, beyin yaratıcı aynı zamanda dinamik.
  • 11.00 Beyin hızlı çalışıyor, özellikle hesaplama işleri konusunda.
  • 12.00 Öğle zamanı. Artık karın acıkıyor ve dikkat azalması görülüyor.
  • 13.00 Verimlilik azalır. Sindirim başlar.
  • 13.30 Kan basıncı düşer, bitkin hissetme görülür.
  • 15.00 Enerji tekrar artar. Sabahki kadar olmasada verimlilik artışı söz konusu.
  • 15.30 Reflekslerin en hızlı olduğu zaman.
  • 16.00 Kalp-damar sistem verimliliği yükselir, kas gücü artar.
  • 17.00 Kuvvetimiz artar. Spor için en iyi saat.
  • 18.30 Kan basıncı en yüksek seviyede.
  • 19.00 Beden sıcaklığının en yüksek olduğu saat.
  • 21.00 Melatonin salgılanması başlar.
  • 22.30 Bağırsak hareketleri yavaşlar.
  • 23.00 Rahatlama ve dinlenme saati. Stres hormone salgılaması durur. Kan basıncı ve beden sıcaklığı düşer.

 

Stj. Dyt. Gözde Uçak

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir